SKĐS – Tập thể dục là thói quen tốt cho sức khỏe, nhưng nếu thực hiện không đúng cách, không đúng thời điểm, có thể phản tác dụng. Theo y học cổ truyền, tập luyện không hợp lý có thể làm hao tổn khí huyết, ảnh hưởng đến sự cân bằng của cơ thể mà nhiều người không nhận ra.
Tập thể dục là một phần quan trọng trong dưỡng sinh, giúp điều hòa khí huyết và cân bằng âm dương. Theo BSNT Nguyễn Thanh Hằng từ Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội, việc vận động không chỉ nâng cao sức khỏe mà còn tăng cường chính khí.
Việc tập luyện không chỉ cần đều đặn mà còn phải phù hợp với thể trạng, thời điểm trong ngày và trạng thái cơ thể. Nếu tập sai cách, cơ thể không những không khỏe lên mà còn dễ mệt mỏi, rối loạn giấc ngủ hoặc rối loạn tiêu hóa.
Tập thể dục nặng vào buổi tối khiến cơ thể khó đi vào giấc ngủ và gây mệt mỏi vào hôm sau.
Dưới đây là 5 sai lầm khi tập thể dục mà nhiều người hay mắc phải:
1. Tập cường độ cao vào buổi tối
Nhiều người có thói quen tập luyện nặng vào buổi tối để “xả stress” sau một ngày làm việc. Tuy nhiên, theo BSNT Nguyễn Thanh Hằng, từ chiều tối trở đi, cơ thể chuyển sang trạng thái “thu tàng” (giai đoạn cơ thể cần được nghỉ ngơi để phục hồi). Việc vận động mạnh vào thời điểm này có thể làm hao tổn năng lượng và gây mất cân bằng.
Theo y học hiện đại, khi trời tối, cơ thể tăng tiết hormone melatonin – tín hiệu giúp cơ thể dễ đi vào giấc ngủ và duy trì giấc ngủ sâu. Trong khi đó, tập luyện cường độ cao lại làm tăng nhịp tim, thân nhiệt và các hormone kích thích như adrenaline, khiến cơ thể trở nên hưng phấn. Sự xung đột này làm cho người tập khó vào giấc, ngủ không sâu và dễ mệt mỏi vào ngày hôm sau.
Giải pháp: Buổi tối chỉ nên tập nhẹ như đi bộ, yoga, giãn cơ; nếu tập nặng, nên tập trước giờ ngủ ít nhất 2–3 giờ.
Đổ mồ hôi nhiều trong khi tập thể dục nhưng lại không bù đủ nước là một sai lầm nhiều người dễ mắc phải.
2. Tập ngay sau khi ăn
Sau bữa ăn, máu và năng lượng tập trung về hệ tiêu hóa để xử lý thức ăn. Theo y học cổ truyền, đây là lúc “tỳ vị” hoạt động mạnh nhất. Nếu vận động ngay sau ăn, quá trình tiêu hóa có thể bị ảnh hưởng, gây đầy bụng, khó tiêu.
Giải pháp: Nên nghỉ ít nhất 30–60 phút sau ăn rồi mới tập.
3. Tập khi cơ thể đang mệt hoặc thiếu ngủ
Một số người vẫn cho rằng càng mệt càng nên tập với suy nghĩ “càng tập càng khỏe”. Tuy nhiên, BSNT Nguyễn Thanh Hằng cho rằng, khi cơ thể đang mệt mỏi kéo dài hoặc thiếu ngủ, chính khí bị suy giảm, cơ thể cần được nghỉ ngơi để phục hồi. Việc cố gắng vận động trong trạng thái này có thể làm hao tổn thêm khí huyết, khiến tình trạng mệt mỏi kéo dài hơn.
Giải pháp: Khi cơ thể không khỏe, nên ưu tiên nghỉ ngơi hoặc chỉ vận động nhẹ như đi bộ chậm, hít thở sâu.
Khi cơ thể mệt mỏi hoặc thiếu ngủ chỉ nên tập thể dục nhẹ như hít thở sâu.
4. Ra quá nhiều mồ hôi nhưng không bù đủ nước
Trong y học cổ truyền, mồ hôi là một phần của tân dịch, có liên quan đến hoạt động của cơ thể. Khi ra quá nhiều mồ hôi mà không bù đủ nước sẽ khiến cơ thể dễ bị hao tổn khí, giảm năng lượng. Biểu hiện thường gặp là khô miệng, mệt mỏi, chóng mặt, giảm sức bền, thậm chí tụt huyết áp khi tập.
Giải pháp: Uống khoảng 200–300ml nước trước khi tập. Bổ sung nước trong và sau tập để phục hồi cơ thể nếu tập kéo dài.
5. Tập luyện không theo nhịp sinh học cơ thể
Mỗi thời điểm trong ngày cơ thể có mức độ hoạt động khác nhau. Buổi sáng và chiều thường là thời điểm phù hợp hơn cho vận động. Ngoài ra, mỗi người có thể trạng khác nhau: Người thể trạng yếu nên tập nhẹ, tăng dần cường độ; người thể trạng tốt có thể tập luyện mạnh hơn. Tập luyện không phù hợp có thể làm giảm hiệu quả hoặc khiến cơ thể dễ mệt mỏi.
Giải pháp: Nên ưu tiên các khung giờ phù hợp như buổi sáng (5h–9h) hoặc chiều (15h–17h); lựa chọn cường độ phù hợp với sức khỏe bản thân.
6. Khi nào cần đi khám?
Việc tập thể dục nếu gây ra các dấu hiệu bất thường cần được lưu ý: Mệt mỏi kéo dài dù tập luyện đều đặn; đau cơ, đau khớp không cải thiện; khó ngủ, ngủ kém sau khi tập; tim đập nhanh, hồi hộp khi vận động; chóng mặt, choáng váng khi tập… Trong những trường hợp này, nên đi khám để được tư vấn và điều chỉnh chế độ tập luyện phù hợp.
Theo BSNT Nguyễn Thanh Hằng, tập thể dục không cần quá nặng mà quan trọng là đúng thời điểm, phù hợp thể trạng và duy trì đều đặn. Lắng nghe cơ thể, điều chỉnh cường độ hợp lý và duy trì lối sống điều độ sẽ giúp việc tập luyện không chỉ nâng cao thể lực mà còn trở thành một phương pháp dưỡng sinh bền vững.