Từ xa xưa, người Á Đông đã đặc biệt coi trọng diện mạo con người. Việc quan sát ngũ quan không chỉ dừng lại ở khía cạnh thẩm mỹ, mà còn gắn với niềm tin rằng hình dáng khuôn mặt có mối liên hệ mật thiết với vận mệnh đời người.
Người xưa cho rằng, ngũ quan nếu lệch lạc, thiếu hài hòa thì cuộc đời dễ gặp trắc trở, nghèo khó; ngược lại, nếu ngũ quan cân đối, đoan chính thì tương lai thường hanh thông, sự nghiệp có cơ hội thành đạt. Bởi vậy mới có câu truyền miệng: “Nam xem mũi, nữ xem miệng, cả đời phú quý, ít điều thị phi”. Đằng sau lời nói tưởng chừng đơn giản ấy là cả một hệ thống quan niệm lâu đời, phản ánh cách người xưa nhìn nhận con người và số phận.
Trong ngũ quan, mũi được xem là bộ phận nổi bật nhất, nằm ở vị trí trung tâm khuôn mặt nên cũng mang ý nghĩa tượng trưng rõ ràng nhất. Theo tướng học, độ cao của sống mũi, hình dáng và độ đầy đặn của cánh mũi đều có thể phản ánh tính cách và vận trình cuộc đời.
Với nam giới, mũi cao, thẳng thường được xem là biểu hiện của người có ý chí kiên định, giỏi giao tiếp, dễ kết giao bạn bè và gặp quý nhân phù trợ. Những người này được cho là có con đường sự nghiệp thuận lợi, dễ đạt thành công.
Trong Sử ký từng chép về Hán Cao Tổ Lưu Bang với câu “long chuẩn long nhan”, ý chỉ sống mũi cao, dung mạo uy nghiêm. Đặc điểm ngoại hình ấy được xem là điềm báo cho những thành tựu phi thường sau này của ông.
Thực tế lịch sử cho thấy, Lưu Bang không chỉ biết trọng dụng hiền tài mà còn quy tụ bên mình những mưu sĩ, danh tướng kiệt xuất như Tiêu Hà, Trương Lương, Hàn Tín. Nhờ đó, ông đánh bại Hạng Vũ, chấm dứt thời loạn lạc và khai sáng nhà Hán hùng mạnh, mở ra một thời kỳ rực rỡ trong lịch sử Trung Hoa.
Theo quan niệm dân gian, nam giới có mũi cao, thẳng còn thường được gắn với phẩm chất chính trực, thuần hậu. Làm bạn thì chân thành, làm quan thì công minh, dễ được người khác kính trọng. Trong đời sống gia đình, họ cũng được cho là mẫu đàn ông chung thủy, biết chăm lo cho vợ con, là chỗ dựa vững chắc cho gia đình.
Bên cạnh sống mũi, cánh mũi cũng được xem là yếu tố quan trọng. Nếu nam giới có cánh mũi hẹp, mỏng, lại bị sống mũi đè ép khiến cánh mũi xòe ra ngoài, người xưa cho rằng đó là dấu hiệu của sự thiếu tự tin, làm việc do dự, khó đưa ra quyết định dứt khoát, nên cuộc sống khó có bước đột phá. Ngược lại, mũi thẳng, cứng cáp, sắc nét như mỏ chim ưng, thường gọi là mũi khoằm lại được gắn với hình ảnh người quyết đoán, cứng rắn, thậm chí có phần lạnh lùng.
Trong lịch sử, những nhân vật quyền lực sống giữa thời loạn như Tư Mã Ý thường được cho là mang tướng mạo này. Còn với những người đàn ông có mũi to, đầy đặn, dày dặn, tướng học cho rằng họ là người chín chắn, điềm tĩnh, làm việc có kế hoạch rõ ràng, không hấp tấp, nhờ bền bỉ và chăm chỉ mà sớm muộn cũng gặt hái thành quả.
Nếu “nam xem mũi” thì với phụ nữ, người xưa lại đặc biệt chú ý đến miệng. Trong quan niệm tướng số truyền thống, miệng của người phụ nữ được xem là biểu trưng cho vận thế của gia đình. Miệng càng nhỏ, càng được cho là dấu hiệu của cuộc sống sung túc, yên ấm. Xét về mặt thẩm mỹ, phụ nữ miệng nhỏ thường tạo cảm giác dịu dàng, mềm mại – một chuẩn mực cái đẹp quen thuộc trong văn hóa cổ, thể hiện qua những cách ví von như “miệng anh đào”, “môi đỏ như son”.
Không chỉ mang ý nghĩa về ngoại hình, miệng còn được xem là phản ánh tính cách. Phụ nữ miệng nhỏ thường được gắn với hình ảnh hiền thục, đoan trang, biết vun vén gia đình, là mẫu người vợ có thể trợ giúp chồng trên con đường sự nghiệp. Trái lại, phụ nữ miệng lớn tuy có thể hào sảng, thẳng thắn nhưng theo quan niệm xưa lại dễ vướng thị phi, lời qua tiếng lại.
Độ dày mỏng của môi cũng được người xưa đặc biệt lưu tâm. Môi mỏng thường tạo cảm giác lạnh lùng, nghiêm khắc, và trong cách ứng xử có thể thiên về lợi ích cá nhân. Nhà văn Lỗ Tấn từng xây dựng hình ảnh “đậu phụ Tây Thi” với đôi môi mỏng, tính cách hay so đo, tính toán thiệt hơn. Ngược lại, phụ nữ môi dày thường được xem là người có phúc khí, dễ gặp may mắn trong cuộc sống. Những nhân vật lịch sử như Hoàng hậu Độc Cô thị của Tùy Văn Đế Dương Kiên hay Hoàng hậu Trưởng Tôn thị của Đường Thái Tông Lý Thế Dân thường được nhắc đến như những hình mẫu tiêu biểu: cuộc sống hôn nhân viên mãn, được chồng yêu thương, kính trọng.
Ở một góc nhìn nhất định, tướng học truyền thống có nét tương đồng với tâm lý học hiện đại khi cùng quan tâm đến mối liên hệ giữa ngoại hình và tính cách con người. Tuy vậy, những quan niệm này chỉ nên xem như một cách tham khảo. Suy cho cùng, số phận không nằm sẵn trên khuôn mặt, mà được tạo nên từ chính lựa chọn, nỗ lực và sự kiên trì của mỗi người. Diện mạo có thể tạo ấn tượng ban đầu, nhưng thành công hay thất bại vẫn phụ thuộc vào việc ta sống và hành động ra sao trên hành trình của chính mình.