Hàn Quốc hiện có hai kỳ nghỉ đón năm mới: Ngày 1/1 để đón Tết Dương lịch (Sinjeong) và kỳ nghỉ 3 ngày để đón Tết Âm lịch (Seollal). Người Hàn Quốc đã mất gần một thế kỷ mới có được điều này.
Theo Korea JoongAng Daily, việc người Hàn Quốc có thể chính thức đón hai dịp Tết mỗi năm là kết quả của quá trình kéo dài gần một thế kỷ luôn bền bỉ trân trọng Tết Âm lịch, bất chấp cả “nghịch cảnh”.
Hai cái Tết, hai cách “ăn Tết”
Hiện tại, cả Tết Dương lịch và Tết Âm lịch đều là ngày nghỉ chính thức theo luật định tại Hàn Quốc. Nhưng trong suốt nhiều thập niên của thế kỷ 20, chính phủ Hàn Quốc từng chỉ công nhận một dịp Tết, và đó lại không phải là… Tết Âm lịch vốn được người Hàn trân trọng suốt hàng trăm năm.
Từ thập niên 1960 đến 1980, dù không hẳn phủ nhận Tết Âm lịch, nhưng giới chức Hàn Quốc từng xem nhẹ vai trò của dịp Tết này. Điều này thể hiện qua cách thức tuyên truyền và hoạch định chính sách. Đây là một lựa chọn có chủ đích, xuất phát từ tham vọng hiện đại hóa Hàn Quốc nhanh chóng, cả về kinh tế lẫn tư tưởng.
 |
| Người dân leo núi chiêm ngưỡng khoảnh khắc mặt trời mọc trên núi Hallasan, đảo Jeju, Hàn Quốc. Ảnh: Yonhap. |
Việc người Hàn Quốc đón mừng Tết Dương lịch vẫn là hiện tượng tương đối mới bởi họ vốn thân thuộc với lịch âm khi nghĩ về các dịp lễ Tết. Xuyên suốt tiến trình lịch sử, Tết Âm lịch mới được xem là khởi đầu của năm mới trong tâm thức người Hàn Quốc.
Ngày nay, Tết Dương lịch cũng được nhiều người Hàn Quốc đón nhận, nhưng dịp Tết này mang ý nghĩa cá nhân, thể hiện cách tư duy hiện đại. Tại Seoul, nhiều người thức khuya để xem lễ đánh chuông lúc nửa đêm tại tháp chuông Bosingak, trong khi ở vùng núi hoặc ven biển, người dân thường dậy sớm để ngắm bình minh đầu tiên của năm dương lịch.
Đối với Tết Âm lịch, dịp lễ đã có lịch sử hơn một thiên niên kỷ, người Hàn Quốc thường gắn dịp Tết này với những nghi thức mang tính gia đình và tín ngưỡng truyền thống. Người dân di chuyển đường dài để sum họp đại gia đình, cúi lạy chúc Tết bậc cao niên trong nhà, thờ cúng tổ tiên với mâm cúng thịnh soạn, rồi cùng nhau dùng bữa cơm sum vầy.
Người Hàn Quốc cũng vẫn giữ quan niệm truyền thống rằng mỗi người đều thêm một tuổi vào dịp Tết Âm lịch, nên nhiều gia đình nấu canh bánh gạo để đánh dấu mốc “trưởng thành” mới của các thành viên.
Tết Âm lịch vượt “nghịch cảnh” gần 100 năm
Năm 1896, vua Gojong của triều đại Joseon ban chiếu chỉ chính thức áp dụng lịch Gregory (dương lịch) trên bán đảo Triều Tiên, lấy ngày 1/1 làm ngày đầu năm mới. Động thái này được thực hiện với hy vọng đưa bán đảo Triều Tiên hội nhập với thế giới phương Tây.
Đây cũng là thách thức lớn đầu tiên đối với việc duy trì Tết Âm lịch trong đời sống người dân Hàn Quốc. Khi ấy, sắc lệnh của nhà vua ban ra vấp phải sự phản đối ngầm của người dân. Phần lớn người dân trên bán đảo Triều Tiên vẫn coi Tết Âm lịch là dịp đánh dấu năm mới bắt đầu.
 |
| Hoạt động đánh chuông lúc nửa đêm tại tháp chuông Bosingak, quận Jongno, trung tâm Seoul, để đánh dấu thời khắc bắt đầu năm mới dương lịch. Ảnh: Joint Press Corps. |
Trong một quá trình dài với những biến động lịch sử xảy ra trên bán đảo Triều Tiên, việc đề cao Tết Dương lịch từng diễn ra cưỡng ép. Thậm chí, trong thập niên 1930, các nghi lễ truyền thống dịp Tết Âm lịch bị cấm đoán và hạn chế ngặt nghèo.
Sau năm 1945, chính phủ Hàn Quốc vẫn duy trì quan điểm đề cao Tết Dương lịch, xem Tết Âm lịch là lạc hậu. Chính quyền thậm chí yêu cầu các cửa hàng bán thịt, xay gạo, xay bột đóng cửa trong dịp Tết Âm lịch để gây khó khăn cho việc cúng lễ của người dân, đồng thời khuyến khích người dân chuyển nghi thức cúng lễ sang dịp Tết Dương lịch.
Giai đoạn này, giới chức Hàn Quốc từng đưa ra những biện pháp mạnh như hạn chế các chuyến tàu ra vào Seoul trong dịp Tết Âm lịch để người dân khó di chuyển đường dài về quê nhà trong dịp Tết truyền thống. Các doanh nghiệp cho nhân viên nghỉ làm dịp Tết Âm lịch bị xử phạt. Các rạp chiếu phim bị cấm quảng bá phim Tết.
Việc không muốn công nhận hai kỳ nghỉ Tết chính thức còn bởi giới chức Hàn Quốc từng lo ngại rằng công cuộc hiện đại hóa đất nước sẽ gặp trở ngại khi có nhiều kỳ nghỉ. Đặc biệt, kỳ nghỉ Tết Âm lịch kéo dài, người dân thường di chuyển đường xa, tập trung cúng lễ và ăn uống, giới chức khi ấy sợ sẽ làm ảnh hưởng tới kỷ luật và năng suất lao động.
Giai đoạn bấy giờ, nhà chức trách cho rằng một lần đón năm mới là đủ. Việc đón Tết Dương lịch sẽ giúp Hàn Quốc sớm trở thành một quốc gia công nghiệp phát triển, có đời sống văn minh hiện đại hơn.
Giai đoạn này, trường học coi dịp Tết Âm lịch là ngày bình thường, học sinh nghỉ học có thể bị phạt. Truyền hình không sản xuất nội dung kỷ niệm dịp Tết này.
Dù vậy, sự gắn bó của người dân Hàn Quốc với Tết Âm lịch không biến mất. Các gia đình vẫn tổ chức cúng lễ tổ tiên sau khi tan học, tan làm. Đến giữa thập niên 1980, khi kinh tế Hàn Quốc đã tăng trưởng mạnh, lập luận không nên có thêm ngày nghỉ vì gây cản trở phát triển kinh tế đất nước trở nên thiếu thuyết phục.
 |
| Trẻ em tại một trường mẫu giáo ở quận Michuhol, thành phố Incheon, Hàn Quốc, học cách cúi lạy người lớn tuổi trong gia đình trước kỳ nghỉ Tết Âm lịch Seollal. Ảnh: Yonhap. |
Khảo sát năm 1985 cho thấy hơn 80% người Hàn Quốc vẫn đón Tết Âm lịch theo truyền thống, bất chấp những sự “khó dễ” từ nhà hoạch định chính sách. Ngay trong năm 1985, giới chức Hàn Quốc có sự “nhượng bộ”, công nhận Tết Âm lịch Seollal là ngày nghỉ đơn lẻ dưới tên gọi trung tính là “ngày phong tục dân gian”.
Đến tháng 2/1989, Tết Âm lịch chính thức được khôi phục đầy đủ thành kỳ nghỉ 3 ngày, sau 93 năm bị mất vị thế là dịp lễ chính thức được công nhận dưới thời vua Gojong.
Phản ứng xã hội khi đó rất hân hoan, tích cực. Năm 1998, trong bối cảnh khủng hoảng tài chính châu Á, chính phủ từng đề xuất rút ngắn kỳ nghỉ Tết Âm lịch, nhưng vấp phải sự phản đối dữ dội của người dân và buộc phải rút lại.
Hiện nay, người Hàn Quốc đón hai dịp Tết mỗi năm. Tết Dương lịch là mốc thời gian mang nhiều ý nghĩa cá nhân, còn Tết Âm lịch là dịp sum họp gia đình, đề cao giá trị truyền thống.