Việc ô tô đột ngột bị mất phanh khi xuống những đoạn đường dốc dài như đèo Đá Trắng không phải hiếm gặp và có thể đến với bất cứ phương tiện nào. Lúc này, tài xế cần bình tĩnh và có những bước xử lý thật nhanh để giảm tối đa thiệt hại.
Phanh ô tô (hay còn gọi là thắng) là bộ phận then chốt bảo đảm kiểm soát tốc độ và an toàn cho người lái. Khi hệ thống này mất tác dụng, chiếc xe không thể dừng lại ngay mà tiếp tục lao đi theo quán tính, ẩn chứa rủi ro va chạm và tai nạn nghiêm trọng.
Vụ việc mới đây khi một chiếc xe tải lao nhanh xuống dốc khi đang di chuyển trên đèo Đá Trắng (Mai Châu, Phú Thọ) là minh chứng rõ nét về sự nguy hiểm của việc xe bị mất phanh trên đường.
Cụ thể, khoảng 12h30 trưa nay (1/2), xe tải biển kiểm soát Hà Nội đi trên Quốc lộ 6 hướng Sơn La – Sơn La, khi đến khu vực đèo Đá Trắng (xã Mai Châu, tỉnh Phú Thọ) thì bất ngờ mất phanh và lao xuống dốc với tốc độ cao.
Tài xế xe tải đã liên tục đánh lái để tránh xe cùng chiều, sau đó tông sang ta-luy âm, suýt va chạm với một xe máy đi chiều ngược lại. Sau đó, tài xế chiếc xe tải đánh lái lại sang chiều đường của mình để tránh lao xuống vực thì va chạm với xe tải cùng chiều và đẩy chiếc xe này xuống rãnh, va vào ta-luy dương.
Chưa dừng lại, xe tiếp tục lao nhanh về phía trước, may mắn né được xe con đi chiều ngược lại trước khi đâm mạnh vào ta-luy âm rồi lao sang đường đối diện đâm vào vách núi, lật nghiêng.
Chiều 1/2, Công an xã Mai Châu xác nhận vụ việc, đồng thời cho biết tài xế xe tải may mắn chỉ bị thương nhẹ.
Video vụ tai nạn trên do camera hành trình của xe đi phía trước ghi lại được chia sẻ nhiều trên các hội nhóm mạng xã hội của giới lái xe và người dùng ô tô. Có thể thấy, việc xe tải mất phanh khi đi đường đèo là rất nguy hiểm, nhưng tài xế xe tải nói trên đã xử lý với thiệt hại nhẹ nhất có thể.
Nguyên nhân của việc xe mất phanh trên đường
Trên thực tế, việc ô tô đột ngột bị mất phanh khi xuống những đoạn đường đèo dốc dài như ở đèo Đá Trắng không phải hiếm gặp. Khi xuống dốc, hệ thống phanh làm việc quá nhiều sẽ rất dễ bị mất tác dụng, chiếc xe không thể dừng ngay lại được mà gần như sẽ trôi theo quán tính.
Chia sẻ nhanh với VietNamNet, kỹ sư ô tô Dương Trung Kiên cho rằng, có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến việc xe ô tô bị mất phanh như trong trường hợp của xe tải nói trên, có thể từ việc mất áp suất dầu, lỗi ABS và đặc biệt do thói quen rà phanh liên tục khi xuống dốc của tài xế gây cháy bố phanh,…
“Nhiều tài xế có xu hướng chỉ dựa vào phanh chân khi xuống dốc dài. Việc rà phanh liên tục khiến nhiệt độ ở bố và đĩa phanh tăng nhanh, dẫn tới hiện tượng ‘cháy phanh’. Khi đó, lực ma sát giảm mạnh và phanh gần như mất tác dụng hoàn toàn”, vị kỹ sư này nói.
Bên cạnh thói quen sử dụng phanh sai cách, anh Kiên cũng nhấn mạnh đến vấn đề bảo dưỡng. Hệ thống phanh hoạt động dựa trên áp suất dầu, do đó chỉ cần rò rỉ nhỏ hoặc dầu phanh xuống cấp, phanh có thể không còn đáp ứng ở thời điểm cần thiết nhất.
“Nếu tài xế chủ quan, không kiểm tra định kỳ, dầu phanh bị hút ẩm và giảm điểm sôi, chỉ cần phanh nóng lên là xuất hiện hiện tượng ‘sôi dầu’, dẫn đến mất áp suất và khiến phanh mềm, không ăn,” anh Kiên cho biết thêm.
Để hạn chế nguy cơ mất phanh đột ngột khi di chuyển trên đường, các chuyên gia khuyến cáo tài xế khi xuống dốc dài nên tận dụng lực hãm của động cơ khi xuống dốc bằng cách bỏ chân ga và về số thấp, tuân thủ nguyên tắc “lên số nào, xuống số ấy”.
Việc rà phanh liên tục sẽ khiến hệ thống phanh nóng lên, dễ dẫn tới cháy bố, sôi dầu và mất phanh rất nguy hiểm. Trong những hành trình dài, nếu xuất hiện mùi khét nghi do má phanh quá nhiệt, tài xế cần dừng xe ngay, chờ khoảng 10–20 phút để hệ thống nguội bớt rồi mới tiếp tục di chuyển.
Làm gì khi không may xe đột ngột mất phanh?
Các chuyên gia giàu kinh nghiệm cũng cho rằng, trong tình huống xấu khi đang điều khiển xe trên đường mà đột nhiên phát hiện xe bị mất phanh, cần hết sức giữ bình tình, đồng thời lưu ý một số cách xử lý như sau:
– Bỏ chân ga, về số thấp: Khi xe mất phanh, phản xạ đầu tiên cần làm là nhả ngay chân ga để tránh xe lao nhanh hơn, đồng thời chuyển dần về các cấp số thấp nhằm tận dụng lực hãm của động cơ giúp giảm tốc độ.
Với xe số sàn, thao tác này khá thuận lợi; còn với xe số tự động, người lái có thể chọn chế độ bán tự động, đưa cần số về dải số thấp (L) hoặc dùng lẫy chuyển số trên vô-lăng. Lưu ý không nên ‘nhảy cóc’ từ số cao về thẳng số quá thấp (như từ 5 xuống 2 hoặc 1), vì sự chênh lệch vòng tua đột ngột có thể gây hỏng hộp số.
– Không tắt máy xe: Một lưu ý quan trọng khi xe ô tô mất phanh là tuyệt đối không tắt máy xe, bởi nếu tắt máy, chiếc xe sẽ hoàn toàn trôi theo quán tính và hệ thống trợ lực lái mất tác dụng, đặc biệt nguy hiểm khi xe đang xuống đèo dốc.
– Bật đèn báo khẩn cấp: Để tránh gây va chạm với các phương tiện xung quanh, ngay khi phát hiện xe bị mất phanh, nên bật đèn báo khẩn cấp (đèn hazard). Đồng thời, có thể nháy đèn pha và dùng còi báo liên tục để được nhường đường.
– Tiếp tục “nhồi” phanh: Nếu đạp phanh thấy cứng, nặng thì có thể xe bị mất áp suất dầu phanh tạm thời. Khi nhấn bàn đạp phanh cho cảm giác mềm, thiếu lực thì rất có thể xe bị mất phanh do sự cố đường ống dẫn dầu. Lúc này, bạn nên đạp phanh nhiều lần, việc đạp nhồi phanh liên tục có thể giúp lấy lại được áp suất này.
– Sử dụng phanh tay hợp lý: Trong tình huống khẩn cấp buộc phải dừng xe thật nhanh, tài xế có thể nghĩ đến phương án kéo phanh tay. Dù vốn dĩ phanh tay được thiết kế để giữ xe khi đã dừng hẳn, nhưng trong trường hợp mất phanh, lực hãm từ hệ thống này vẫn có thể giúp xe giảm tốc đáng kể.
Tuy nhiên, chỉ nên áp dụng khi xe đang chạy ở tốc độ thấp. Nếu kéo phanh tay khi xe còn lao nhanh, bánh xe dễ bị khóa cứng, khiến xe trượt dài, mất lái và thậm chí lật ngang, còn nguy hiểm hơn chính sự cố mất phanh.
– Lợi dụng địa hình, địa vật để giảm thiểu rủi ro: Mất phanh khi đang xuống đèo dễ biến chiếc xe thành ‘quả tên lửa’ lao dốc. Trong trường hợp không thể hãm lại, tài xế cần nhanh chóng tìm cách tận dụng địa hình để giảm tốc, như đưa xe vào đoạn đường vắng, gồ ghề, nhiều sỏi đá hoặc đánh lái zigzag tạo ma sát.
Một số cung đèo còn được bố trí hốc cứu nạn – là những lối thoát khẩn cấp cùng chiều xuống dốc, rải sỏi dày để chiếc xe mất phanh có thể lao vào và dừng lại an toàn. Khi di chuyển, người lái nên quan sát, ghi nhớ vị trí các hốc cứu nạn để phòng bất trắc.
Trường hợp không có hốc cứu nạn buộc phải dừng xe khẩn cấp, tài xế cần ưu tiên chọn phương án gây thiệt hại ít nhất. Cách tốt nhất là đánh lái chéo xe vào các vật cản an toàn hơn trên đường như ta-luy dương, đống cát, bụi cây hay ruộng lúa…