Cảnh báo tình trạng sao chép mã QR để làm hàng giả

Tình trạng sao chép mã QR truy xuất nguồn gốc trên hàng hóa đang diễn ra phổ biến, thậm chí nhiều sản phẩm sử dụng mã của doanh nghiệp khác để gắn lên hàng hóa.

Thông tin trên được ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), chia sẻ tại tọa đàm Truy xuất nguồn gốc – Lá chắn bảo vệ doanh nghiệp và người tiêu dùng do Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước phối hợp cùng Tạp chí Tiếp thị và Gia đình tổ chức gần đây.

Theo ông Linh, trong quá trình xử lý nhiều vụ hàng giả, hàng xâm phạm sở hữu trí tuệ, lực lượng quản lý thị trường phát hiện hiện tượng sao chép mã QR truy xuất nguồn gốc xuất hiện rất phổ biến.

“Có trường hợp hàng của doanh nghiệp này nhưng lại lấy mã của đơn vị khác để gắn lên”, ông Linh nói.

Lãnh đạo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cho biết hiện nay đang tồn tại tình trạng “nhà nhà, doanh nghiệp làm QR code”, song nhiều đơn vị chưa hiểu đúng bản chất của truy xuất nguồn gốc.

Ông kể vài ngày trước, khi trực tiếp kiểm tra nguồn gốc một sản phẩm đồ uống chế biến từ sâm tại gia đình, mã QR trên sản phẩm không hoạt động.

Theo ông Linh, truy xuất nguồn gốc phải xuất phát từ chính doanh nghiệp để có thể theo dõi, nhận diện sản phẩm từ nguyên liệu đầu vào, quá trình sản xuất, vận chuyển đến phân phối tới tay người tiêu dùng.

“Truy xuất nguồn gốc không chỉ là công cụ quản lý mà là nền tảng xây dựng niềm tin, bảo vệ doanh nghiệp, nâng cao sức cạnh tranh”, ông nói.

Theo lãnh đạo Bộ Công Thương, từ ngày 1/7, Luật Chất lượng sản phẩm hàng hóa chính thức có hiệu lực, trong đó nhiều nhóm hàng có nguy cơ rủi ro cao bắt buộc phải có truy xuất nguồn gốc.

Ngoài quy định trong nước, nhiều thị trường xuất khẩu cũng đang siết yêu cầu minh bạch thông tin sản phẩm đối với hàng hóa Việt Nam. Đơn cử, từ năm 2027, Liên minh châu Âu (EU) yêu cầu các sản phẩm dệt may, da giày xuất khẩu vào khu vực này phải có “hộ chiếu” riêng, mô tả chi tiết nguyên liệu và thành phần cấu tạo.

Ông Linh cho rằng truy xuất nguồn gốc cũng là công cụ giúp cơ quan chức năng nhận diện hàng giả, hàng thật để bảo vệ quyền lợi chính đáng của doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Một trong những trường hợp nguy hiểm nhất hiện nay là tình trạng doanh nghiệp gas sử dụng lại vỏ bình của đơn vị khác nhưng mài mòn mã số trên thân bình. Quá trình này khiến vỏ bình mỏng đi, tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ và mất an toàn cho người sử dụng.

“Trước đây từng có giai đoạn nhiều doanh nghiệp chạy theo trào lưu làm tem chống hàng giả và cho rằng như vậy là đã chống được hàng giả. Với truy xuất nguồn gốc cũng cần nhìn nhận lại bản chất vấn đề để hiểu đúng và làm đúng”, ông Linh nói.

Theo ông, để truy xuất nguồn gốc phát huy hiệu quả, yếu tố quan trọng nhất vẫn là ý thức trách nhiệm và hệ thống quản trị nội bộ của doanh nghiệp.

“Doanh nghiệp thực sự muốn quản lý tốt sản phẩm, bảo vệ người tiêu dùng thì mới đầu tư nghiêm túc cho hệ thống truy xuất nguồn gốc”, ông nhấn mạnh.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Phan Văn Tâm, Phó tổng giám đốc Công ty CP Phân bón Bình Điền, cho rằng truy xuất nguồn gốc thực chất không phải khái niệm mới. Trước đây, các sản phẩm đã có những dấu hiệu nhận diện riêng, song việc triển khai chưa bài bản và đồng bộ.

Theo ông Tâm, trước đây điều kiện thị trường chưa thực sự phù hợp do người nông dân chưa phổ biến smartphone nên việc ứng dụng QR code gặp nhiều khó khăn. Tuy nhiên, từ năm ngoái, doanh nghiệp đã cập nhật công nghệ mới để triển khai truy xuất nguồn gốc hiệu quả hơn.

Đại diện Công ty Phân bón Bình Điền cho rằng hiện tại là thời điểm phù hợp để người tiêu dùng tiếp cận và tra cứu thông tin sản phẩm trên nền tảng số và cổng thông tin quốc gia, trong bối cảnh yêu cầu minh bạch ngày càng cao.

“Doanh nghiệp muốn phát triển bền vững và bảo vệ thương hiệu thì bắt buộc phải triển khai truy xuất nguồn gốc”, ông Tâm nói.

Theo vị này, khi áp dụng công nghệ RFID, doanh nghiệp không chỉ chống hàng giả mà còn theo dõi được đường đi của sản phẩm, biết hàng đang ở khu vực nào, đã bán hay chưa, thậm chí đại lý đã nhập đủ hàng hay chưa.