Mọc hoang ở nhiều vùng nông thôn Việt Nam, nghể xuyên lá (còn gọi là rau má ngọ) là loài cây dại ít người để ý. Thế nhưng, nhờ giá trị làm thực phẩm và dược liệu, loại cây này được thu mua với giá khá cao tại một số thị trường.
Ảnh minh họa
Nghể xuyên lá là cây thân thảo thuộc họ Rau răm, phân bố tại Việt Nam và nhiều nước châu Á. Cây có thân nhẵn, phân cành nhiều, lá hình mũi mác với mép có răng cưa. Điểm đặc biệt là thân và lá phủ nhiều gai nhọn, giúp cây hạn chế bị động vật ăn phá.
Loài cây này thường mọc ở những nơi ẩm thấp như ven mương, bờ ruộng, bãi đất hoang, từ đồng bằng đến miền núi. Nhờ sức sống khỏe, cây phát triển tự nhiên mà hầu như không cần chăm sóc.
Từng mọc hoang ở bờ ruộng, ven mương và những vùng đất ẩm, nghể xuyên lá (còn gọi là rau má ngọ) vốn chỉ được xem là một loại cây dại ít ai để ý. Thế nhưng, trong dân gian, loài cây có thân và lá phủ đầy gai nhọn này lại được ví như “khắc tinh” của rắn vì các loài bò sát thường tránh tiếp xúc để không bị gai đâm.
Do thân và lá có nhiều gai sắc, nghể xuyên lá thường được người dân ví là loài cây khiến rắn và nhiều động vật khác tránh tiếp xúc để không bị gai đâm. Tuy nhiên, đây chủ yếu là kinh nghiệm dân gian, chưa có bằng chứng khoa học khẳng định cây có khả năng xua đuổi rắn.
Lá non của cây có vị chua nhẹ, có thể dùng làm rau ăn sống hoặc chế biến thành các món canh, salad.
Có giá trị làm dược liệu. Ảnh minh họa
Trong y học cổ truyền, nghể xuyên lá được cho là có tính mát, vị ngọt, thường được sử dụng với mục đích thanh nhiệt, giải độc, hoạt huyết và cầm máu. Cây có thể dùng tươi hoặc phơi khô để sắc nước uống, ngâm rượu hay chế biến thành các bài thuốc theo hướng dẫn của người có chuyên môn.
Không chỉ ăn được, nghể xuyên lá còn được sử dụng như một vị thuốc trong y học cổ truyền với công dụng thanh nhiệt, giải độc, hoạt huyết. Hiện nay, cây còn được thu mua làm dược liệu tại một số thị trường, trong đó giá nghể xuyên lá phơi khô ở Trung Quốc có thể lên tới gần 150.000 đồng/kg, khiến loại cây từng mọc đầy đồng nay trở thành mặt hàng có giá trị kinh tế.
Theo trang Baijiahao tại Trung Quốc, nghể xuyên lá phơi khô được bán với giá đắt đỏ khoảng 18-40 Nhân dân tệ/kg (khoảng 65.000-155.000 đồng/kg), tùy chất lượng và khu vực kinh doanh. Nhờ giá trị kinh tế này, loại cây từng mọc hoang nay đã được nhiều người thu hái hoặc trồng để cung cấp cho thị trường dược liệu.
Trúc Chi (t/h)