
Lồng ghép nguồn lực và tận dụng lợi thế bản địa – cách làm hiệu quả khi thực hiện Chương trình Mục tiêu quốc gia (MTQG) 1719 tại tỉnh Phú Thọ đã từng bước tạo sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số.
Trao cơ hội thoát nghèo
Giải bài toán sinh kế bền vững cho đồng bào thiểu số, tại nhiều xã miền núi tỉnh Phú Thọ, những năm qua đã đẩy mạnh lồng ghép nguồn lực và hỗ trợ nhằm vào nơi lợi thế bản địa. Và chính sách Chương trình MTQG là cú huých lớn khi đồng hành cả kỹ thuật lẫn tiêu thụ sản phẩm.
Ghi nhận tại xã Tân Sơn, nơi có tập quán lâu đời chăn nuôi dê, gà cựa, trâu bò khi nguồn thức ăn tự nhiên rất sẵn và thời tiết thuận lợi, những mô hình nâng tầm đến từ các tiểu dự án cụ thể đã trở thành hướng làm ăn khả thi nhất đối với hộ nghèo. Chỉ với 230 triệu đồng từ nguồn Chính sách 1719, dân đối ứng thêm vài chục triệu đồng nhằm gắn trách nhiệm, khi 56 con dê giống trao cho 8 hộ nghèo ở thôn Dụt Dàn và thôn Dùng, đã có ngay 2 hộ đăng ký thoát nghèo. Dê sinh trưởng tốt, nay đã có thêm 3 hộ đăng ký thoát nghèo, những con số khởi sắc mà đồng bào Mường nơi đây hàng chục năm chưa thể thực hiện. Và nay người dân còn có kỹ thuật làm chuồng trại, dự trữ thức ăn và phòng, chống dịch bệnh để tự mở rộng chăn nuôi.
Tại các thôn Tân Thịnh, Tân Minh và Phú Hưng cũng đã có 12 hộ nghèo được hỗ trợ 1.800 con gà giống (hơn 580 triệu đồng). Đồng bào hào hứng đối ứng gần nửa kinh phí, cũng là gắn mạnh trách nhiệm, cho thấy niềm tin rất lớn từ Chương trình MTQG và người dân chính là chủ thể tiếp sức bổ sung cho nguồn lực chính sách. Riêng nuôi bò sinh sản, ghi nhận tại thôn Chiềng, một số gia đình đã thoát nghèo sau nhiều năm chỉ mưu sinh bấp bênh từ mấy sào ruộng. Đáng mừng là một số hộ bắt đầu có tài sản tích lũy khi bò sinh sản tốt, giá trị cao. Tại khu Kim Thượng, hàng chục hộ nghèo cũng được nhận hỗ trợ nuôi bò, có cả những hộ khá, tổng kinh phí gần 350 triệu đồng từ Chương trình MTQG (Nhà nước hỗ trợ tới 90%). Lợi thế bản địa và kinh nghiệm nuôi bò ở nơi có sẵn rơm rạ, thân cây ngô, dây khoai lang, lại được hướng dẫn làm chuồng trại vệ sinh, bò sinh trưởng mạnh và chưa ghi nhận trường hợp rủi ro nào do đói rét.
Mở rộng giá trị sinh kế
“Trồng gì, nuôi gì” nay đều phải gắn hướng đi hàng hóa, và thậm chí còn được tính xa hơn. Nếu như ở Pà Cò, cả ngàn cây chè cổ thụ của người Mông không còn bị “bỏ rơi” giữa thiên nhiên mà đã được bảo tồn, đánh số và khai thác theo hướng tham quan du lịch, thì ở Đoan Hùng cũng có những vườn bưởi đặc sản đẹp như tranh, khách đổ về vừa “checkin”, vừa thưởng thức quả ngọt. Tại Cao Phong, xứ cam danh tiếng, cũng đã nhiều năm nay tạo nên lễ hội thu hút những đoàn xe nườm nượp kéo lên từ Hà Nội.
Và một Đất Tổ có “vựa bưởi” lớn, với diện tích gần 17.000ha, sinh trưởng cây có múi cực kỳ hợp thổ nhưỡng. Không lẽ đã có những công ten nơ đưa bưởi đi Anh quốc, châu Âu, mà không mở rộng diện tích trồng đến những rẻo cao trong tỉnh. Chương trình 1719 với sự lồng ghép nhiều nguồn lực đã đưa cây có trái ngọt dễ ăn này đến với xã núi Xuân Viên – nơi cách xã Đoan Hùng hàng chục kilomet. Cách đây ít ngày, Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ Trần Duy Đông, cùng đoàn công tác đến thăm mô hình trồng bưởi của HTX Xuân Thủy ở xã Xuân Viên, đã thể hiện niềm tin rằng quả bưởi “công nghệ ICM” ở xứ Mường sớm có con đường xuất khẩu khi được chăm sóc bài bản, chặt chẽ khoa học.
Những mô hình hay, như xã Yên Sơn trồng lúa nếp Quạ Đen đặc sản, xã Hương Cần nuôi hươu sao lấy nhung, xã Trung Sơn nuôi ngựa làm thịt thắng cố, xã Thu Cúc nuôi gà đen cung cấp nhà hàng, xã Vân Sơn làm du lịch cộng đồng gắn với văn hóa Mường… đang kiến tạo sinh kế bền vững cho đồng bào trên đất bản địa, trong đó có cả khai thác kinh tế từ giá trị văn hóa truyền thống, đã tạo bức tranh xán lạn cho Đất Tổ bởi sự tiếp sức của nguồn lực chính sách. Bây giờ hàng hóa của đồng bào thiểu số không còn đơn lẻ, loanh quanh xóm núi, mà còn được hướng dẫn kỹ thuật, có phương án sản xuất, chuẩn hóa chất lượng và kết nối thị trường.

Sức bật mới từ vùng khó khăn
Giai đoạn 2021-2025, Phú Thọ triển khai gần 800 mô hình, dự án phát triển sản xuất với tổng kinh phí nhà nước hỗ trợ trên 416 tỷ đồng, thu hút gần 14.000 hộ tham gia. Hàng nghìn ha đất lúa, đất cây tạp đã được chuyển đổi trồng cây khác có hiệu quả cao hơn. Sinh kế cho đồng bào thiểu số đã có bước chuyển vượt bậc về quy mô. Và cuộc lồng ghép nguồn lực đã lên đến 10.000 tỷ đồng đầu tư về phía vùng cao kể từ năm 2019, chỉ riêng Chương trình MTQG phát triển kinh tế – xã hội vùng dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2025 đạt gần 2.500 tỷ đồng.
Đường nông thôn, thủy lợi, điện lưới, thông tin, sóng internet đã phủ đến 100% địa bàn thôn, bản toàn tỉnh. Người dân vừa được hỗ trợ chính sách, được tiếp cận thông tin, kỹ thuật chăn nuôi, trồng trọt, vừa có thị trường tiêu thụ khi chi phí sản xuất giảm. Sinh kế bền vững hình thành rõ nét. Đến nay toàn tỉnh đã có gần 700 sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên, trong đó có hàng trăm sản phẩm đến từ phía rẻo cao của đồng bào thiểu số. Chương trình MTQG 1719 đã trở thành “điểm tựa” chiến lược trong tạo sinh kế bền vững khi được lồng ghép trong thế trận lớn của các nguồn lực. Đến cuối năm 2025, tỷ lệ hộ nghèo bình quân vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi của tỉnh Phú Thọ giảm còn 6,35%. Kinh nghiệm sản xuất, lợi thế bản địa, lồng ghép nguồn lực, và nỗ lực tự vươn lên của đồng bào thiểu số Đất Tổ đã tạo nên con số khá ấn tượng.
Giai đoạn 2026-2035, Phú Thọ tập trung giải quyết tình trạng thiếu đất ở, đất sản xuất, nhà ở và chuyển đổi sinh kế; thúc đẩy ứng dụng khoa học kỹ thuật, chuyển đổi số, liên kết thị trường và nâng cao thu nhập cho người dân. Chính sách dân tộc được chăm lo bài bản, với điều phối và giám sát của Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Phú Thọ, một bài học kinh nghiệm hay, khi nguồn lực được lồng ghép đúng hướng, lợi thế bản địa được đánh thức, sinh kế của đồng bào không chỉ giảm nghèo, mà đã có tích lũy làm giàu trên chính quê hương.